Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Elif Özmert, özellikle çocukların şeker tüketimi konusunda aileleri uyardı. Özmert, çocukluk döneminde başlayan obezitenin ilerleyen yaşlarda da devam edebildiğine dikkat çekerek, “Obez çocukların yüzde 55’i obez ergen olur, obez ergenlerin de yüzde 80’i obez erişkin olur” dedi.
NBŞ birçok üründe kullanılıyor
Nişasta içeren bitkilerden elde edilen ve temel olarak glukoz ile fruktoz içeren nişasta bazlı şekerler; şekerleme, unlu mamuller, helva, reçel, marmelat, dondurma, geleneksel tatlılar ile alkollü ve alkolsüz içeceklerin üretiminde kullanılıyor.
Üreticiler tarafından kolay karışması, tatlılık ve kıvam sağlaması ve ürünlerin raf ömrünü uzatması gibi nedenlerle tercih edilen NBŞ, Türkiye’de kota uygulamasına tabi tutuluyor. Ülke genelinde üretilen toplam şekerin en fazla yüzde 2,5’inin NBŞ olmasına izin veriliyor.
“Fruktoz karaciğerde hızla yağa dönüşüyor”
Prof. Dr. Elif Özmert, NBŞ’nin yüksek fruktoz içeriğine dikkat çekerek, bu şeker türünün vücutta farklı şekilde metabolize edildiğini söyledi.
Şeker pancarından elde edilen sofra şekerinin glukoz ve fruktozu eşit oranda içerdiğini belirten Özmert, NBŞ’de ise fruktoz oranının yüzde 42 ile 90 arasında değişebildiğini ifade etti.
Özmert, “Fruktoz, karaciğerde hızla yağa dönüşüyor. Tokluk hissi oluşmadığı için tüketim devam ediyor” ifadelerini kullandı.
Uzman, yalnızca NBŞ içeren ürünlerin değil, genel olarak aşırı şeker tüketiminin sınırlandırılması gerektiğini vurguladı.
Çocuklarda şekerli içecek tüketimi arttı
Çocukluk çağı obezitesinin temel nedenlerinden birinin ihtiyaçtan fazla kalori alınması olduğunu belirten Özmert, şekerli içeceklerin kolay ve hızlı kalori sağlayan önemli ürün gruplarından biri olduğuna dikkat çekti.
Türkiye’de yapılan çalışmalara göre her gün veya sıklıkla şekerli içecek tüketen 7-8 yaş grubundaki çocukların oranının 2013’te yüzde 12,7, 2016’da yüzde 18,4 ve 2022’de yüzde 42,3 olarak ölçüldüğünü aktaran Özmert, bu artışın çocukluk çağı obezitesi açısından ciddi bir uyarı olduğunu söyledi.
Fazla şeker tüketiminin yalnızca kilo artışına yol açmadığını belirten Özmert; insülin direnci, hipertansiyon, yağlı karaciğer, diş çürükleri ve kardiyometabolik hastalıklar başta olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirildiğini ifade etti.
“Çocuklar ailelerini örnek alıyor”
Şekerli ve yağlı yiyeceklerin çocukların yeme davranışlarını da etkileyebildiğini belirten Özmert, bu ürünlerin beyindeki haz ve ödül merkezleri üzerinde etkili olduğunu söyledi.
Ailelerin beslenme alışkanlıklarının çocuklar açısından önemli bir rol model oluşturduğunu vurgulayan Özmert, sağlıklı beslenme alışkanlığının aile içinde başlaması gerektiğine dikkat çekti.
Okul kantinlerine yönelik düzenlemelerin etkin şekilde uygulanması gerektiğini belirten Özmert, okullarda çocuklara sağlıklı yemek seçenekleri sunulmasının da önemli olduğunu ifade etti.
İlk 2 yılda ilave şeker önerilmiyor
Prof. Dr. Özmert, çocukların yaşamlarının ilk iki yılında ilave şeker tüketmemesinin, sonraki dönemde ise ilave şeker miktarının sınırlandırılmasının önem taşıdığını belirtti.
Gazlı içecekler ve doğal olmayan meyve sularının çocukların beslenmesinde mümkün olduğunca sınırlandırılması gerektiğini ifade eden Özmert, hazır ürünlerin yerine meyve ve evde hazırlanan sağlıklı atıştırmalıkların tercih edilmesini önerdi.
Hazır gıda alınırken yalnızca şeker miktarına değil, toplam kalori, doymuş yağ ve tuz oranlarına da bakılması gerektiğini belirten Özmert, ürünlerin protein, vitamin ve mineral açısından besleyici olup olmadığının da değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
“Çocukluktaki hiçbir olumsuzluk çocuklukta kalmaz”
Çocukluk döneminde ortaya çıkan sağlık sorunlarının ilerleyen yaşlarda da etkisini sürdürebileceğini vurgulayan Özmert, özellikle obezitenin yetişkinlik dönemindeki hastalık risklerini artırabileceğini belirtti.
Özmert, çocuklukta başlayan obezitenin erişkinlikte insülin direnci, hipertansiyon, kalp ve damar hastalıkları, kanser ve felç gibi önemli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilebildiğine dikkat çekti.
Uzman, çocukların sağlıklı büyüme ve gelişmesi için özellikle şekerli içecekler ve yüksek şeker içeren hazır ürünlerin tüketiminin azaltılması gerektiğini vurguladı.